Un of une?

Om in 75 % van de gevallen met 95 % zekerheid het geslacht van Franse woorden te voorspellen volstaat het om 40 uitgangen te memoriseren. Voilà 'le truc des genres' van John Walker. Deze in 1991 naar Zwitserland verhuisde Amerikaan ging aan de slag met Excel en 18.000 Franse woorden en kwam tot deze verleidelijke vaststelling. Alleen, er blijken toch nog een 150-tal 'exceptions principales' op zijn lijst voor te komen. Dat zet de teller op 40 + 150 = minstens 190 te memoriseren items... juist is juist, nietwaar ;-). 

Toegegeven, dat is nog altijd veel minder dan de "meer dan 13398 substantieven" (ik heb ze zelf niet nageteld) waarvan men -zonder zijn lijst van 40 uitgangen-  het genre had moeten vanbuitenleren.

Spijtig genoeg zijn er enkele foutjes tussen zijn uitzonderingen geslopen: in standaard-Frans zijn de woorden cryptographie, démilitarisation, antivivisection en attribution wel degelijk vrouwelijk. Ook het woord merci, vrouwelijk  in de betekenis van medelijden zoals in de uitdrukking être à la merci de komt even vaak voor als mannelijk woord, zoals in un grand merci of le froid merci de quelqu'un. We stoppen met vitten! Voor wie geen baat vindt bij de klassieke grammaticaregel 'alle woorden zijn mannelijk behalve diegene die vrouwelijk zijn, of omgekeerd', is  het een leuke, cijfermatige benadering: A nous 'le truc des chiffres' van John Walker!


Wilt u meer informatie over dit thema? Neem contact op met Christ'l via info@apostrophe.be of bezoek de website: http://www.apostrophe.be/.

Mick Jagger in Cannes: en français

De fans hadden nog stilletjes gehoopt op een klein optreden op de trappen van het filmfestivalpaleis, maar de Rolling Stones kwamen dan uiteindelijk toch niet naar Cannes om er de documentaire "Stones in Exile" - over de opname van hun album « Exile on Main Street » (1972)-  voor te stellen. Enkel Mick Jagger kwam langs. Die plaatste prompt een woordje in het Frans, de charmeur ;-). U kunt hier even meeluisteren, met dank aan de blogger van Lesoir.be. De journalist heeft het in zijn blog over 'français presque parfait, humour et accent glamour' om af te sluiten met volgend fonetisch citaat van Mick Jagger "« J’espèwe que vus allez appwéciyey cette film (sic) ».  

Een Franse Koning met vermeend Belgisch accent, een Engelse Robin Hood met vermeend Iers accent (de Australische Russell Crowe verliet boos een persconferentie omdat men hem hierover een vraag stelde, zie Youtubefragment hieronder), een Engelse rocker die Frans spreekt. Cannes: le Festival des Accents! Wordt vervolgd?

Abonneren op Gewoon communiceren

En de koning van Frankrijk is? Een Belg.

"Impossible n'est pas français" moet regisseur Ridley Scott gedacht hebben toen hij de Belg Jonathan Zaccaï uitkoos voor de rol van Franse koning in zijn nieuwste prent Robin Hood. De film (Robin des Bois pour les francophones) opende op 12 mei  het filmfestival van Cannes en het fait divers haalde moeiteloos de Franse en Belgische pers.

Even fantaseren: een Franse koning Philippe (ja want zo heet de koning in de film) die met zware Brusselse tongval zeurt over la drache nationale (averse=plensbui), verse pistolets (petits pains) wenst bij het ontbijt, en na het souper (dîner) wat dringuelle (pourboire=drinkgeld) voor de bediening achterlaat. Had gekund ... maar niet in deze heldhaftige versie van de Robin Hood legende dus. In het interview met Lesoir.be klinkt de Brusselse acteur trouwens helemaal niet Brussels, en belgicismen gebruikt hij al evenmin.

Verschilt Belgisch Frans (niet te  verwarren met het Waals dat als een aparte taal beschouwd wordt) van Frans Frans? Niet echt. Het is standaard-Frans dat naargelang de persoon en/of de situatie minder of meer gekleurd wordt door een Belgisch accent  en belgicismen. Septante, nonante, kot (studentenkamer), vaak savoir i.p.v. pouvoir (Il ne sait pas venir demain) of zelfs het lelijke tirer son plan i.p.v. se débrouiller: Dit is Belgisch! C'est du Belge! Op Le français en Belgique vindt u nog vele andere voorbeelden, vaak mèt geluidsfragmenten. 

Misschien kent u wel meer belgicismen dan u vermoedt... Doe de test Quiz expressions belges : de kennis van het Nederlands komt goed van pas!

Wilt u meer informatie over dit thema? Neem contact op met Christ'l via info@apostrophe.be of bezoek de website: http://www.apostrophe.be/.

Abonneer u op Gewoon communiceren

Je conjugue, tu conjugues

Een SMS van Voltaire

Voltaire en Frederik de Grote correspondeerden jarenlang met elkaar in het Frans. De toon was naar men vertelt vaak geestig. Zo nodigde de Duitse vorst zijn pennenvriend voor een etentje in zijn optrekje Sanssouci uit, met de rebus

    p                                       si

___________    à        __________   

              venez                                  100

             (venez sous p à cent sous si =
                Venez souper à SansSouci)



waarop de 18de eeuwse Franse filosoof, in pure sms-stijl  'avant la lettre' antwoordde:

Jong geleerd

Kinderdeuntjes, zelfs Franse, we vergeten ze nooit helemaal. Niet verwonderlijk want het zijn per definitie eenvoudige liedjes, met repetitieve tekst en vaak op rijm. Neuriet u in gedachten even mee?

Sur le pont / d'Avignon / l'on y danse l'on y danse / sur le pont / d'Avignon / l'on y danse / tout en rond.

Of nog:

 Frère Jacques (x2) / dormez-vous ?(x2) / sonnent les matines (x2) / (om te besluiten met -sorry, niet bim bam bom, maar wèl het Franse-:) ding ding dong.

En hoe zit het met de wijsjes van de evergreens 'Au clair de la lune' of 'Petit Papa Noël'? Eveneens geen probleem waarschijnlijk, alhoewel, de teksten ... hoe gingen die ook alweer? 

Over een -u die in een -o verandert, en omgekeerd.

Ja, ook hier gaat het vandaag over een vulkaan. Zij het niet over de correcte uitspraak van de Ijslandse Eyjafjallajökull  - de leuke vertaling 'eilandenbergengletsjer' die Taalpost voorstelt is minstens even exotisch -  maar wèl over de letters -u en -o in het Nederlandse vulkaan en in het Franse volcan. Beide woorden zijn bijna identiek, op de letters -u en -o na. En zo zijn er nog wel een aantal. Gemakkelijk? Vaak wel, zeker als de -u en -o gevolgd worden door de letters -nct, zoals in:  

functie/fonction -  punctueel/ponctuel - conjunctuur/conjoncture - disjunctie/disjonction -punctuatie/ponctuation - conjunctie/conjonction

Maar, even vaak leidt deze grote gelijkenis ons om de tuin. Woorden zoals corrupt, consument, functioneren, fundament, secundair en adjunct bijvoorbeeld hebben een Franse air over zich, maar zijn in werkelijkheid toch nèt een beetje anders:

(corrupt) une politique corrompue, (consument) les droits du consommateur, (functioneren) l'appareil ne fonctionne plus, (secundair) l'enseignement secondaire, (adjunct) le directeur adjoint, (consumeren) une voiture qui consomme peu, (fundament) les fondations d'un bâtiment/les fondements d'une religion 

Het omgekeerde doet zich eveneens voor: moslim in het Nederlands wordt musulman in het Frans. Mogen we hieruit besluiten dat een -u vaak in een -o verandert, en omgekeerd? Tja, om binnen de thematiek te blijven: een vlucht met het vliegtuig is inderdaad 'un vol (d'avion)' en een aswolk wordt in het Frans ...un  nuage de cendre. Maar daar blijft het ook bij. Aan alle landgenoten die alsnog goed thuisgeraakt zijn: Welkom/Bienvenue!

Frequente fouten voorkomen

Hoe vertaalt u 'bijgevolg' ? Door 'par conséquent' ? Prima! Of dacht u eerder aan 'conséquence'? Dat kan ook, maar enkel in combinatie met 'en'. Laat ons voor alle duidelijkheid even resumeren:

'bijgevolg'  =  'en conséquence'  of   'par conséquent'.

Verwarrend?

Een handig trucje om ze voorgoed uit elkaar te houden is : wat begint met -e eindigt ook met -e.  Dus: en + conséquence' ! 
'Par' begint niet met -e , dus ...en conséquence ;-) ...:  par conséquent!

Een goed Frans boek

Of ik een goed Frans boek ken - die vraag krijg ik wel eens -  dat vlot leest en niet te moeilijk van taal is? Misschien wel. Des goûts et des couleurs on ne discute pas, bien sûr, maar de roman 'Ensemble c'est tout' van Anna Gavalda vind ik een heerlijk boek. Directe dialogen, rake typeringen, een tikje romantiek ... en op het einde komt alles toch nog goed: dè ideale feelgoodroman om uw Frans op peil te houden. Laat u niet afschrikken door de dikte van deze kanjer: de 604 bladzijden lezen als een trein.

Anna Gavalda, Ensemble c'est tout, uitgeverij Le Dilettante, 2004, 22 euro.

Lees ook Franse luisterboeken en Prix Goncourt 2001: Rouge Brésil

Ah bon?

Het is niet moeilijk om vriendelijk te zijn in het Frans. Zegt u nu zelf: Gelukkige verjaardag/Bon anniversaire, Fijn weekend/Bon week-end, Prettige vakantie/Bonnes vacances, Fijne avond/Bonne soirée, Veel geluk/Bonne chance. Met 'bon' zitten we vaak goed. Nog een paar voorbeelden? Smakelijk/Bon appétit, Rij veilig/Bonne route, Slaap wel/Bonne nuit. Ah bon, dus altijd bon? Natuurlijk niet. Joyeux of heureux kan ook, zoals in Heureux anniversaire of Joyeux Noël. En Prompt rétablissement (de tweede -p niet uitspreken) of Meilleure santé om iemand beterschap te wensen. En wat met vrolijk Pasen? Joyeuses Pâques!

Le p'tit bal perdu

Een poëtische clip op Youtube? Kan ook. De Parijse choreograaf Philippe Decouflé speelt met woorden - klanken - gebaren en blaast fris leven in een oud liedje van Bourvil. Als u zich afvraagt wat de telefoon, de schoppen en de melkfles te betekenen hebben, luister naar 'appeler', 'pelle' en 'lait': klinkt als 'qui s'appelait'...

 

Bruno, Louise et Justine

Geen native speaker in de buurt en toch willen weten hoe men chaos, tiers, tabac, inondation of nog poêle (pan) en  paon (pauw) correct uitspreekt? Surf naar Acapela. Typ het lastige woord in en Bruno uit Frankrijk, Louise uit Canada of Justine uit, jawel België, zeggen het u voor. Hun synthetische (uit)spraak is uitstekend èn gratis. Probeert u het getal 98 eens uit, zo hoort u meteen het verschil tussen Canadees Frans, Frans Frans en Belgisch Frans. Maar ook meerdere zinnen vormen geen enkel probleem: synthetische Justine, Bruno en Louise lezen alles vrolijk voor. Vive la synthèse de la parole!

 

Les virelangues

Voor u denkt dat het over een nieuw anti-virusprogramma gaat, snel (!) even melden dat het de koetsier die de postkoets poetst met postkoetspoets betreft. U weet wel, un chasseur sachant chasser sans son chien de chasse, die un bon chasseur blijkt te zijn. Un virelangue, letterlijke Franse broer van het Engelse tongue-twister. Vlotjes proberen uitspreken en struikelen maar. Herinnert u zich deze nog?

She sells seashells on the sea shore, and the shells that she sells are seashells for sure. 

Fischers Fritze fischte frische Fische, frische Fische fischte Fischers Fritze.

Tongbrekers of casse-langues of Zungenbrecher zijn populair in vele talen maar brengen niet noodzakelijk wereldnieuws. Hoe 33 inwoners van Trente hun stad binnendraven?

Trentatré Trentini entrarono a Trento, tutti e trentatré trotterellando.

Hoe blauw Deense straataffiches zijn of  hoe Poolse krekels uit de stad S. sjirpen in het riet?

Blå gadeplakater, blå gadeplakater,  blå .. (x3).

W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie (1x volstaat).

Helaas, met de Poolse en Deense uitspraak kunnen we u niet helpen. Maar voor Franse taalspelletjes en fourchelangues zoals 

verwijzen we u graag naar de taalsite http://www.tv5.org/virelangues!

Les 'mots inexistants'

Wanneer wij het  in het Frans hebben over fabricage, secretaresse, calculation, adviseur of combination, begrijpen Franstaligen ons dan? Jazeker. Alleen weten ze dat we eigenlijk fabrication, secrétaire, calcul, conseiller of combinaison bedoelen. Bestaan de woorden dan niet? Toch wel. In het Nederlands (fabricage, secretaresse, adviseur) en in het Engels (calculation, combination). Maar niet in Frans. Daar krijgen ze het label 'mots inexistants' opgespeld. Veelgebruikt maar onbestaand. Nog eentje om het af te leren? Oké: defect. Bestaat evenmin in het Frans. Moet zijn, juist ja ;), en panne.

Doe-het-zelf-training Frans: tip 3

Klik en oefen. Gratis oefeningen Frans vindt u bijvoorbeeld op de website van Ortholud. Een wat rare naam die toch perfect de lading dekt: leren hoe het juist (ortho) moet, spelenderwijs (lud-iek). Prépositions, imparfait, plus-que-parfait, le-la-lui-leur, vocabulaire, grammaire: allemaal even leuk op ...Ortholud.

Klik op http://www.ortholud.com/ : Exercices en ligne de français avec corrections.

Doe-het-zelf-training Frans: tip 2

Doe wekelijks wat baladodiffusion. Ba-la-do-dif-fu-sion?

Toegegeven,  vele francofonen in Belgie en zelfs in Frankrijk verkiezen podcast en podcaster.  Maar niet de Québécois. Logisch, ze hebben het woord zelf uitgevonden. Net zoals courriel (courrier+électronique), de dappere Franse variant van e-mail. 

Baladodiffusion dus. Met 1 -l, zoals in (se) balader: wandelen of mee uit wandelen nemen.En zoals in baladeur (walkman) en baladeuse (looplamp).

Graag een suggestie? De podcast  One thing in a French day.  Een jonge Française vertelt ons 'un petit bout de sa vie'. Leuke luisteroefening en opfrissing van courant Frans. De ijverigen onder ons kunnen de tekstjes nalezen op haar website. Vaut le détour!    

Doe-het-zelf-training Frans: tip 1

Lees elke dag (een beetje) Frans. Begin met 1 minuut en voer geleidelijk op. Geen tijdverlies met omkleden, douchen, opwarmings- of rek/strek-oefeningen. Gewoon tussendoor aan de computer, klik en lees.  Een gratis personal coach nodig? Abonneer u op een nieuwspagina, van de RTBf of van Le Soir bijvoorbeeld. Elke dag vers leesvoer van de Franstalige pers, leuke cartoon van Pierre Kroll ' inclus'. Hieronder alvast een voorbeeld om u wat aan te porren. Bonne lecture!

Bonne glisse!

Daar zijn ze weer: de bruingebrande gezichten en handen net terug uit skiverlof. Voor wie nog moet vertrekken heeft de BBC een  depannagekit  (klik hier) op het web geplaatst. 20 handige zinnetjes om bijvoorbeeld

te keuvelen in de wachtrij aan de skilift:”La neige est comment? Elle est poudreuse?”
om lawines te vermijden: “Danger,avalanche!”,
om "J'ai perdu mes bâtons" te roepen als u pech heeft en uw skistokken weggeroetsjt zijn,
om beleefd " Pardon, je suis débutant(e)" te proberen als u toch een Fransman (bijna) omver geskied heeft,
en nog 16 andere uitdrukkingen, direct klaar voor gebruik.

U kunt ze in MP3-formaat downloaden, afdrukken of op uw mobieltje plaatsen.

Maar ook voor wie in België blijft is deze taalsite puur snuisterplezier: video’s, taalspelletjes, online-oefeningen. Mind you, de referentietaal is Engels en de focus ligt op basisniveau. Maar iedereen kan er op een ontspannen manier wat van opsteken. De vrijgevige BBC moedigt kopiëren naar blogs aan, dus dat doen we. Hierbij speciaal voor u, ter voorbereiding van de vakantie: mini videoles11:

La fête des crêpes.

"A la Chandeleur, l'hiver se meurt ou reprend vigueur". Vrij vertaald: op 2 februari loopt de winter ten einde ... of juist niet. Een weerspreuk die zich duidelijk niet laat tegenspreken. In 'Chandeleur' herkent men het Franse woord voor kaars 'chandelle'; of er met Lichtmis nog vele kaarsenwijdingen of kaarsenprocessies zullen doorgaan valt te betwijfelen, maar dat er vele koekenpannen op het vuur gezet zullen worden, is zeker. Dé gelegenheid om ons keukenlatijn pardon -frans op te frissen! Faites sauter les crêpes et bon appétit!

Vandaag: gedichtendag!

Speciaal voor vandaag, een luchtige limerick van 'over de grens':

'Er was eens een docent te Veendam

die elke dag een andere werkvorm nam.

Totdat de deelnemers riepen:

"kun-ie dat begriep'n,

elke dag weer ander gezwam".

Met dank aan Rita's taalpagina.

Apostrophe Abuse

Geen paniek: dit onderwerp is minder ernstig dan de titel laat vermoeden... Maar, het gaat niet goed met de apostrof in het Engels.  Ofwel wordt ze verkeerd toegevoegd, ofwel wordt ze ten onrechte weggelaten. Dit tot ergernis van de verdedigers van de Engelse taal. Geef de zoekterm 'apostrophe' in en het wemelt van de aktiegroepen op uw scherm. Zoals de -NEEN we zitten er ècht voor niks tussen -  Apostrophe Protection Society.  Zij ageren op ludieke  wijze tegen het misbruik van het leesteken. Met foto's als bewijsmateriaal en mini-tutorial. Het kommaatje bovenaan de regel duikt volgens hen al te  vaak op waar het niet mag (voor een meervoud bijvoorbeeld) en wordt dan weer vergeten waar het hoort te staan. Wat een leesteken lijden kan. Uit sympathie en omdat de beste manier om iets zelf te leren het proberen uitleggen aan een ander is (gehoord van Seneca), een overzicht om veelgemaakte fouten te vermijden:

1. De apostrof is een weglatingsteken: don't (do not) , can't (cannot), I've (I have), I'll (I will).
2. Meervoud: geen apostrof: two dogs, ook niet voor woorden die op een klinker eindigen: the apostrophes, the bananas.
3. Genitief: enkelvoud (' voor de -s): the dog's bowl   /    meervoud (' na de -s)   the dogs' bowl(s). Ook wanneer het woord op een klinker of een -s eindigt:  Paula's computer, the boss's report.
4. Geen uitzonderingen? Natuurlijk wel! Its= genitief /  it's  = it is

En hoe zit het met de Franse apostrophe, hoor ik u denken? Die doet echt niet moeilijk. Weinig  gebruikers van het FLE (Français Langue Etrangère) struikelen erover. De beginletter -h (muet of aspiré) durft wel eens roet in het eten gooien, maar dat heeft meer met de -h zelf dan met de apostrof te maken. Niet teveel over nadenken, dus. Houden we het hierbij voor vandaag? D ' accord!

P.S. Bij voorbaat dank aan wie me me het oorspronkelijke citaat van Seneca in het Latijn (of zelfs in het Frans) kan bezorgen. 

La pause-café européenne, d'après Pierre Kroll.

U heeft vast wel eens in een Télémoustique gebladerd, al was het maar in de wachtzaal bij de tandarts. Pierre Kroll is tekenaar aan huis bij dit populaire Waalse TV-blad. De cartoon hierboven dateert van 2007, maar werd onlangs in een leuke animatie omgezet. In 1957 waren ze met 7, in 2007 met 27. En hoeveel landen staan in de wachtrij om aan te sluiten in 2010? Vandaag worden er niet minder dan 23 officiële talen gebruikt binnen het Europees Parlement. Een echte linguïstische uitdaging. Zeker voor de koffiejuffrouw ;-).