Jean Dell, de onderwijzer

Bonjour les enfants, excusez-moi je suis très en retard. J’ai été retenu au Tribunal correctionnel suite au regard un p’tit peu sévère que j’ai lancé à Sébastien quand il a enflammé le réfectoire. Enfin, tout ça est réglé, je verserai à sa famille un franc de dommages et intérêts, hein.

Zo begint de sketch van Jean Dell over een leerkracht in een klas, anno 2008. Hij onderbreekt zijn les voor een rinkelend mobieltje 

Ah, il y a un portable qui sonne dans la classe ... c’est le tien Jean-Charles!? Oui, oui, prends l’appel, je t’en prie, prends l’appel, oui oui, pas d’problème ... (alors est-ce qu’on peut parler moins fort, pour ne pas déranger Jean-Charles .. j’ai donc corrigé vos dictées ...) Tu as fini Jean-Charles? Merci de me prévenir, merci c’est gentil.

of voor een leerling die teken doet dat hij een sigaretje wil opsteken

Oui, tu peux fumer Romain, oui oui … non, excuse-moi, je n’en ai plus, non.

en verbetert de kopijen van de leerlingen niet in rood maar in zachtpaars, uit voorzorg. De sketch kabbelt vrolijk verder over Saigon dat niet aan de Loire ligt en Charles de Gaulle die geen voetballer is. Op het einde van de les staat de politie de onderwijzer op te wachten, omdat een leerlinge - die door hem tijdens de les gewekt werd - klacht heeft ingediend wegens tapage nocture (nachtlawaai).  L'instit Jean Dell verlaat zijn klas met de woorden

Laissez vos cartables (boekentassen) sur la table, je les porterai moi-même jusqu'à la sortie, comme d'habitude.

Wees gerust, zelfs nu ik delen van de tekst weggegeven heb blijft de sketch volledig overeind. Om te beluisteren en herbeluisteren. Merci Jean Dell!

Waar ligt outre-Quiévrain?

Audregnies (Quiévrain) - foto: grandadswar.mrallsophistory.com  

  


Het stond in LeMonde.fr.: Outre-Quiévrain, la pâte à tartiner au spéculoos fait l'objet d'une bataille commerciale et juridique hargneuse. Vrij vertaald: Bitsig juridisch en commerciëel getouwtrek om speculaaspasta in Belgenland. Extra sappige perskop dankzij de bijwoordelijke bepaling outre-Quiévrain.  Deze oorspronkelijk Belgische uitdrukking betekent letterlijk  'aan de overzijde van' Quiévrain, een Waals dorpje -waar duivenmelkers thuis zijn- aan de grens met Frankrijk.
Maar waar ligt outre- dan precies? Vaak is het overduidelijk. Outre-Rhin (over de Rijn) verwijst naar Duitsland, outre-Manche (over het Kanaal) is in Groot-Brittannië en outre-Atlantique in Amerika. Over de ligging van de Franse D.O.M.-T.O.M,  les Départements et Territoires d'outre-mer bestaat evenmin twijfel, dat is gewoon: ergens overzee. Ook toen Chateaubriand postuum zijn 'Mémoires d'outre-tombe' (1848) liet publiceren wilde hij ons graag doen geloven dat hij ons toesprak van aan gene zijde van het graf, om Van Dale te citeren, vanuit l'au-delà, duidelijk het hiernamaals dus.
En outre-Quiévrain ? In praktijk ligt het eraan van welke kant men het bekijkt. Een Waal kijkt dan naar Frankrijk en een Fransman naar België. Logisch. Alhoewel. In de nieuwste versie van de Petit Larousse Illustré (2011) staat toch maar

outre-Quiévrain adv. (de Quiévrain, n.pr.). En France. Il travaille outre-Quiévrain.

Speculaaspastagevecht in Frankrijk? Nog  niet ...

Voor meer spraakverwarringen, lees ook Les mots inexistants en Smakelijk misverstand.

Souvenirs d'enfance, fance, fance

Tekening: Orbie





Wat hebben drie katjes, een strohoed, een deurmat en een slaapwandelaar met elkaar te maken? Wat is het verband tussen een rapport, kabaal, een marathon en nonkel Jules? En wat hebben Julius Caesar, boontjes, een kokosboom en een kaartspel met elkaar gemeen? Het antwoord zit in het Franse une kyrielle, een spelletje waarbij slierten woordjes - die telkens beginnen met het einde van het vorige woord- worden afgedreund, in een ritme van drie: tatataa-tatataa-tatataa-taa-taa! Als alles goed gaat komt men weer aan ... bij het begin. Eindeloos woordjes leren. Allez, on y va :

Trois p'tits chats, trois p'tits chats, trois p'tits chats chats chats,
Chapeau d'paille, chapeau d'paille, chapeau d'paille paille paille,
Paillasson, paillasson, paillasson son son,
Somnambule, somnambule,somnambule bule bule,
Bulletin, bulletin, bulletin tin tin,
Tintamarre, tintamarre, tintamarre marre marre,
Marathon, marathon, marathon thon thon,
Tonton Jules, tonton Jules, tonton Jules Jules Jules,
Jules César, Jules César, Jules César sar sar,
S'Haricots, s'haricots, s'haricots co co,
Cocotier, cocotier, cocotier tier tier,
Tierce à trois, tierce à trois, tierce à trois trois trois,
Trois p'tits chats, trois p'tits chats, trois p'tits chats chats chats.

Sommigen springen liever van tintamarre (kabaal) over op marabout langs bout de ficelle (stukje touw) naar selle de cheval (paardenzadel) en cheval de Troie (Trojaans paard) tot trois petits chats. Andere grapjassen houden een verlenging of lus in petto met trois petits chiens (!), chiens de garde (waakhonden), garde-à-vous (geef acht), vous voulez, lait de vache (koeienmelk), en ga zo maar door. Varianten te over: une vraie kyrielle de kyrielles!

Voor andere woordspelletjes, lees ook Les virelangues.

De groene yellow submarine

Gelukkig zijn Nederlands- en Franstaligen het wél eens over de kleuren van de verkeerslichten: groen licht is feu vert en rood licht feu rouge. Maar het kan ook anders. Iemand die groen lacht in het Nederlands rit jaune in het Frans en wie groen van nijd wordt fait une jaunisse en français. Een groentje is un bleu en een blauw oog wordt un oeil au beurre noir. Goed, misschien zit de Franse poisson rouge dichter bij de realiteit dan onze goudvis. Maar boterbloemen? Toch glanzend geel als boereboter, niet? In het Frans zijn ze goudgeel, des boutons-d'or.  Ja, er zijn schemerzones waar groen, bruin en goud zich vermengen: kennen wij de zachte savon mou of savon vert onder de benaming groene of bruine zeep, dan kopen we ze in onze supermarkt vaak van het merk ... d'Or. Des goûts et (surtout) des couleurs, on ne discute pas, dat is duidelijk nu. Maar eerlijk, wat is de kleur van de duikboot van de Beatles? Inderdaad. Maar niet in het Frans: daar wordt de olijke yellow submarine un sous-marin vert! "We all live in a yellow submarine" klinkt  dan als volgt:

"Nous partions dans un beau sous-marin vert, un sous-marin vert, vert comme la mer; Tantôt vert, tantôt vert et tantôt bleu (!), Tantôt vert et bleu, comme nos rêves bleus."

Tekenaar Baba Lapuss' voelt mee met de Fab Four en laat zijn stripfiguurtje Le Piou - een gekke, hm, groene vogel die vaak opduikt in de Spirou-albums - met een verfkwast de klus klaren.

Voor andere berichten i.v.m. muziek lees ook Le petit bal perdu , Alors on chante, Mick Jagger en français, Jong geleerd.  

Smakelijk misverstand

Attention au chien ! hoorde ik een moeder haar dochtertje toeroepen toen ze ons voorbijfietsten in 't Zoute aan zee. Pourquoi? Il n'a pas l'air méchant vroeg het meisje, waarop de moeder: Pour ne pas l'écraser! Wat fijn voor onze labrador-die-er-inderdaad-niet-boosaardig-uitziet dat hij net op tijd voor omverrijden behoed werd. Of hoe één en dezelfde zin totaal tegengestelde betekenissen kan hebben. Het deed me denken aan - ja alweer en neen er werd me heus geen bak kriekbier beloofd -  een reclamespotje van Belle-vue. Onze Brusselse bierbrouwers in stofjas zitten overduidelijk te genieten van een kriek op de Grote Markt. Een geïnteresseerde Engelse toerist wil graag te weten komen wat ze daar drinken en vraagt dus in zijn beste Frans Qu'est-ce que vous buvez? Tja, dat laten die levensgenieters zich geen tweemaal vragen: ze antwoordden Allez euh, la même chose...  A votre santé!



Voor meer misverstanden, lees ook Kriek met tout le monde d'accord.

Beledigen in stijl

Bron: Fluctuat.net

Ce patapouf allemand (Jules Barbey d'Aurevilly over Goethe), un poète persan dans une loge de conciergerie (Walter Benjamin over Proust), ce soûlard, ce couard -de rest bespaar ik u- (de gebroeders Goncourt over dronkelap en lafbek Verlaine), cet infâme histrion (Bossuet over de verachtelijke potsenmaker Molière). Niet mals voor elkaar, die schrijvers. Inderdaad, niet netjes, maar wel leuk om lezen dacht Pierre Chalmin, en hij maakte er het boek  Dictionnaire des injures littéraires. Ta gueule, Bukowski! van, een alfabetische verzameling van pittige uitspraken van schrijvers over schrijvers. Het boek is pas vanaf 23 september beschikbaar, maar op Fluctuat.net en ActuaLitte.com staan meerdere uittreksels. Gelukkig blijft het niet bij scheldwoorden alleen. Sommige auteurs schrijven hun collega's ook stijlvol en in meerdere zinnen de grond in ;-). En de titel? Die citeert de reactie van Cavanna op de dronken Amerikaanse schrijver Bukowski tijdens een uitzending van het literaire tv-programma Apostrophes van Bernard Pivot in 1978.


Pierre Chalmin, Dictionnaire des injures littéraires.Ta gueule Bukowski!, l'Editeur, september 2010, +/- 30€, ISBN-10: 2362010058.

Voor meer woordenboekennieuws, lees ook Gelu(c)k zit in een woordenboek.

Rouge Brésil

In de gloed van de nakende Franse rentrée littéraire rustig in een hoekje wegduiken met een oude Prix Goncourt (2001) in pocketuitgave, dat is ook vakantie.
De voormalige arts zonder grenzen Jean-Christophe Rufin vertelt in Rouge Brésil op licht ironiserende toon de tot mislukken gedoemde Franse poging om in 1556 La France Antarctique te stichten, op een eilandje vlak voor de kust van het huidige Rio de Janeiro. De titel verwijst naar de houtsoort pau brasil die men omstreeks 1500 in Zuid-Amerika ontdekte en waaruit men rode kleurstof won. We beleven de  historische gebeurtenissen mee door de ogen van broer en zus Just en Colombe, tieners die onder valse voorwendsels ingescheept worden om als tolk ('truchement') te fungeren: kinderen leren vlot vreemde talen wist men toen ook al. Het wordt een exotische avonturenroman die prettig leest. Soms spannend, soms wat (té) naïef romantisch, vele wetenswaardigheden tussen de regels door; Dat vrouwen in principe geen kannibalen hoefden te vrezen bijvoorbeeld, aangezien de Indiaanse menseneters enkel mannelijke vijanden verorberden. Dat in geval van averij niet alleen ballast maar ook mensen zonder scrupules overboord werden gezet om met een lichter schip de expeditie verder te zetten. Dat sommige schipbreukelingen strandden op het Braziliaanse vasteland om nooit meer terug te willen keren, zoals de Vlaamse kok die voortreffelijk worsten en schenkels klaarmaakte à la mode d'Anvers (met bier?). Naar het einde toe wordt het verhaal onvermijdelijk grimmiger en het contrast tussen beschaving en barbarisme, goed en slecht erg relatief. De kolonie kleurt rood van geweld en gaat ten onder aan ziekten, vijandelijke aanvallen, politiek gekonkel en godsdiensttwisten tussen katholieken en protestanten. Voor Just en Colombe draait alles alsnog goed uit. Hoe dan? Bonne lecture ... .

Jean-Christophe Rufin, Rouge Brésil, Folio n° 3906 (Prix Goncourt 2001)


Voor meer boekennieuws, lees Een goed Frans boek of  Met Liddy aan tafel.

Taal doet eten

Niet dat ik geen stukje vlees lust, maar toen ik carpaccio van coeur de boeuf op het menu zag staan moest ik toch even slikken. Bleek dat het over de coeur de boeuf tomaat ging ... En kijk, plots kom ik ze overal tegen: bij de groenteboer (bonkige exemplaren), in de supermarkt (netjes verpakt per 3), als illustratie op pizzadozen. De tomaat met de bijzondere Franse naam valt in de smaak.
Wetenschapper Brian Wansink toonde met behulp van röntgenvisiewortels en gewone wortels aan dat kinderen gemakkelijker groenten met gekke namen eten. Wij volwassenen zijn niet anders. Crotte du Diable, Tête de Moine (kazen), Trompette de la mort (bospaddestoel), Cailles en sarcophage (kwartels in bladerdeeg), Coeur de boeuf: taal doet eten!

Coeur de boeuf=runderhart (in het Nederlands spreekt men van 'ossenharttomaat')
Crotte du diable=uitwerpsel van de duivel
Tête de Moine=monnikenhoofd
Trompette de la mort=trompet des doods (in het Nl gekend als Hoorn des overvloeds)
Cailles en sarcophage=kwartels in sarcofaag/doodskist, zoals in de heerlijke Deense film Babettes Gaestebud.

Lees ook Met Liddy aan tafel.

Livre ou livrel, voilà la question!

(cartoon van Mix et Remix / police=lettertype, taille=grootte, caractère=letter)

Livrel? Naar analogie met courriel, Frans voor e-mail  (courrier + électronique) duikt nu ook livrel (livre + électronique) op. Maar de term l'e-book lijkt veruit het populairst. Het zomernummer van het literaire magazine Lire besteedt meerdere bladzijden aan de voor- en nadelen van le livre numérique en de verschillende types tablettes multimédia of liseuses/lecteurs (de mannelijke en vrouwelijke vertaling van 'reader'  worden door elkaar gebruikt). Huisredacteur Frédéric Beigbeder kan niet kiezen: "Lire sur papier c'est comme porter un autocollant 'NE PAS DERANGER' (..) Lire sur écran (..) est une fenêtre ouverte sur le zapping." E-boeken vindt hij sexy, papieren boeken zen. Om te besluiten "en supprimant le papier (...) on aplanit* la littérature". Met een dikke knipoog, natuurlijk/hopelijk. Kortom:  Livre ou livrel? Livre et livrel? Wie zal het zeggen. Affaire à suivre!


* aplanit: vervlakt

Lees ook Doe-het-zelf-training-Frans: tip 2  voor de Franse versie van de termen podcast en e-mail.
Heeft u vragen of opmerkingen over deze blog?Neem contact op met Christ'l Verbert via mail of surf naar www.apostrophe.be.

De garagist en de koeien

Ooit kregen we in Zwitserland autopech op de snelweg in de buurt van Bâle/Basel. Gelukkig  hielp de takeldienst van een lokale garage ons snel uit de nood. Toen ik enige tijd later bij het instappen van de vervangwagen de garagist bedankte voor zijn snelle service antwoordde deze:

 "(Ah madame,) Chacun son métier et les vaches seront bien gardées".

Ieder zijn stiel dus. Zwitserse koeien waren sindsdien nooit meer hetzelfde. Altijd de spreuk van de vriendelijke garagist èn het madeleintje van Proust* in de lucht... .

*De passage waarin Proust beschrijft hoe de smaak van een madeleintje gedoopt in lindethee herinneringen los maakt vindt u hier op de website van het Zwitserse (!) Collège de Saussure.

Vintage vakantieschoeisel?

Striptekenaar Franquin kreeg ooit een paar nieuwe, blauwe espadrilles toegestuurd met de opmerking dat de oranje uitgerafelde touwsloffen van Gaston Lagaffe (Guust Flater) dringend aan vervanging toe waren*.Gaston trok de blauwe aan, om ze nooit meer uit te doen. Geen relaxer zomersloffen dan espadrilles inderdaad.

Fransen en Catalanen betwisten elkaar broederlijk het ouderschap ervan. De etymologie geeft alvast geen uitsluitsel: espadrille (zeg espadrie-j) is een verbastering van espardillo, term uit de Franse Roussillonstreek die tot Catalaans taalgebied behoort. Co-ouderschap dan maar?

Voor de fans van de stroeve plakjes canvas en touw maakt het niet uit. Hun plezier begint al bij de aanschaf: graaien in een (te) diepe bak op zoek naar dè juiste maat en liefst redelijke kleur tussen talloze maten 34 en 46 door. Vage geur van rubber en koord, handgemaakte paren vastgenaaid met een eindje touw. Wat links of rechts is wordt pas na enkele keren dragen duidelijk. Schrijver Philippe Delerm typeert de aura van de touwsloffen als volgt: "En  espadrilles, on est tout juste assez civilisé pour tutoyer le globe (..)". N'est-ce pas?

Toegegeven, espadrilles zijn out. Les tongs (plastieken teenslippers) rukken op. Sommigen bestempelen ze meewarig als  "les tongs des années '50"! Wacht maar. Vintage meubelen zijn in ... koester uw versleten exemplaren. ;-)

*Et Franquin créa la gaffe, pagina 163, ISBN 2-87178-000-5

Wenst u meer informatie over dit thema? Neem contact op met Christ'l via mail of ga naar www.apostrophe.be.

Les indégivrables of de onontdooibaren

Een verfrissend cadeau voor vrienden of gewoon voor uzelf? Misschien wel een album van Xavier Gorce! Dit staat in zijn cv: "Dessinateur de presse à tendance zoophile depuis 1986. Ouvre son animalerie sur le monde.fr en 2002 et se spécialise en pingouinologie à partir de 2004." Veel meer is daar niet aan toe te voegen, zijn pinguïns zeggen de rest. Geïnteresseerden kunnen een kijkje nemen op zijn blog of door het album Parfums de suspicion bladeren. C'est un vrai régal!

Les indégivrables, T4 - Parfums de suspicion, Xavier Gorce, Editeur Inzemoon, 2009, ISBN 2916443037

Dankzij het WK moet 'vuvuzela' nooit meer vertaald worden

'Le Mondial inscrit le mot "vuvuzela" dans le langage universel' staat vandaag te lezen in LaLibre.be. Ook cartoonist Pierre Kroll van LeSoir.be heeft het vandaag over de vuvuzela, mèt een knipoog naar onze (Spaanse) koningin Fabiola ...

A la queue leu leu* op de Nationale 7

Even de teletijdmachine in (of voor wie nooit Suske en Wiske las, back to the future) en uitstappen in het jaar 1958. Wat zien we ? Auto's, auto's, auto's! Een historisch filmpje van het Institut National de l'Audiovisuel (Ina) toont 2:02 minuten lang de vakantie-uittocht naar het Zuiden: eindeloze slierten wagens op de legendarische RN7. Kenners spotten natuurlijk onmiddellijk een 2CV Citroën, een 4CV Renault, een DS, een Peugeot 203 en 403. Zelf valt me vooral de vrije rijstijl en totale afwezigheid van wegmarkeringen op; Witte lijnen, rijvakken, zebrapaden? A quoi bon?**. De Fransman met alpinopetje en kruiwagen (onderaan rechts, 0:17) maakt het plaatje helemaal af. Toch graag een gepast muziekje erbij? Klik op de soundtrack van uw keuze: het oorspronkelijke  'Nationale 7' VO (version originale) van Charles Trenet uit 1959 of de uptempoversie van The Honeymoon Killers uit 1981.

* 'à la queue leu leu': achter elkaar, op een rijtje

** 'A quoi bon?': Waar is dat goed voor?

De LUCL Talenkaart

Taalkundigen van het Leiden University Centre for Linguistics (LUCL) hebben in het kader van het 87e Lustrum van hun universiteit een Talenkaart op het web geplaatst. U vindt er diverse talige wetenswaardigheden. Zo kunt u er gebarentaal in Afrika bekijken, Caribisch beluisteren, lezen dat het Nederlands meer dan 100 woorden (of bijna) heeft voor 'sloot', èn ... ontdekken dat gesproken Frans soms op de Indianentaal Chinook lijkt! (bron: Kennislink.nl)

Taalhumor in reclamespot

Zomer, terrasje, een koel biertje. Wie hier wel wat voor voelt kent zeker de reclamespotjes van bierbrouwer Belle-Vue  waarin 2 oer-Belgische werknemers in beige stofjas opkomen voor hun produkt. Dat Walen en Vlamingen het prima met elkaar kunnen vinden, ondanks misverstanden over une Kriek en un cric, blijkt uit de volgende reclamespot. U ziet de versie die door de RTBf  (radio télévision belge française) bewerkt werd met het ironische onderschrift 'Ceci est une fiction': altijd wel een beetje communautaire spanning in de lucht ... .     

Lees ook Smakelijk misverstand

Niet in short naar het werk

De HR-groep HDP-AristA vroeg in een enquête aan 450 werkgevers en 1000 werknemers hun mening over de dresscode op het werk. Lesoir.be vat de resultaten samen: "L'été au boulot? Tout sauf en short!"

Met Liddy aan tafel

Doen ris de veau* of bar d'Amérique* u vaag aan rijst of cocktails denken? Dan is het zakwoordenboekje van Liddy Faninger Multimenu - Dîner en 6 langues misschien iets voor u. U vindt er vele culinaire woorden, gerechten en ingrediënten in het Frans, Duits, Engels, Spaans, Italiaans en Nederlands. Handig wanneer u met vakantie in Frankrijk aankopen doet op een lokale markt, of nog, om in een bistrot vlug te checken of salade de blé* pasta- of veldsla is. Het boekje bestaat in 6 verschillende versies, al naargelang de brontaal. De Franse woordenlijst is spijtig genoeg erg slordig**: adjectieven niet aangepast (daurade denté, arroche cultivé), Venusschelpjes en zandaal en vele andere zonder accent (venus, equille), torte i.p.v. tarte of tourte, vollaile i.p.v. volaille, en als kers op de taart: jus presé frais!  Désolée, Liddy,  mais ça me coupe (un peu) l'appétit ;-). Voor wie er geen graten in ziet is het niettemin een tof en interessant hebbedingetje.  

Multimenu - Dîner en 6 langues: Français (+-Deutsch - English - Espanol - Italiano - Nederlands), Garant Uitgevers nv, 99 pagina's , €8,40, ISBN: 9789044119343.

* ris de veau: kalfszwezerik, bar: zeebaars, salade de blé: veldsla
 ** pagina's geconsulteerd op Google boeken

P.S. voor een inhoudelijke bespreking verwijs ik u graag naar de kookboekenrecensent.

Lees ook Taal doet eten en Pijnlijke kastanjes.

Gastvrije vergissing

Spelfout op Tour-vlaggen Woensdrecht, gelezen op Taalpost (24.06.10). 

Tja,  "C'est quand les accents graves tournent à l'aigu que les sourcils sont en accents circonflexes." [Pierre Dac] 

of vrij vertaald, wanneer het accent grave (à) in een accent aigu (á) verandert, dan komen de wenkbrauwen in de vorm van (verbaasde) accents circonflexes te staan (^^) ...  ;-)

Alors on chante

Kent u Jean-Philippe Smet, Fabienne Demal of Paul Van Haver? Hun pseudoniemen  waarschijnlijk wel.  Johnny Hallyday, Axelle Red en nieuwkomer Stromae  - alledrie Belg, jawel -  palmen de hitlijsten in,  et alors on chante!                                                    

U houdt ervan of niet, maar le dernier tube 'Alors on danse' van Stromae  wordt een zomerhit: aanstekelijk dansritme, catchy melodietje, knappe videoclip. Maestro Stromae* - sinds september 2009 diploma van de filmschool op zak - dirigeert alles zelf en componeert met keyboard en computer in zijn kamer, zoals blijkt uit zijn filmpjes Les leçons de Stromae. De zorgeloze dansmelodie contrasteert met le mal de vivre uit de tekst, maar dat is volgens de jonge artiest ook de bedoeling. U vindt de liedjestekst moeiteloos op het web: het wemelt er van versies (Franse schrijffoutjes incluis, âmes sensibles s'abstenir ;) ), vertalingen en parodieën à la I can't speak French , of nog Alors on vote.

Stromai, promotor van het Frans: alors bravo!

* Stromae is 'verlan' voor Maestro. Verlan is populaire jongerentaal waarbij lettergrepen (fonemen) omgewisseld worden.  De term is zelf een verlanisering van (à) l'envers, wat 'omgekeerd' betekent. Jongerentaal, dat wel, maar toch ook weer niet zo jong. Al in de XIIe eeuw veranderde de held Tristan uit de middeleeuwse roman Tristan et Iseut  zijn naam in TanTris toen hij zich voor iemand anders uitgeven moest. 

Lees in dit verband ook Mick Jagger spreekt Frans , De groene yellow submarine en Le petit bal perdu (filmpje)

 

Oeps ... presidentieel foutje

Passé simple, 3de persoon meervoud, 'se battre': a. ils se battirent b. ils se batturent. Wat kiest u?  Antwoord a? Excellent! Antwoord b? Nicolas Sarkozy zal opgelucht zijn dat u solidair met hem bent; In zijn toespraak van 18 juni vergiste hij zich (of zijn tekstschrijver, want hij las de redevoering voor) en dat is de correctors van lemonde.fr natuurlijk niet ontgaan. Ze schreven hem prompt een brief vol goede raadgevingen. Eigenlijk is het foutje een grote geruststelling voor al wie het Frans als vreemde taal hanteert. Als zelfs de eerste man van Frankrijk al eens struikelt over een vervoeging, tja, waarom dan bang zijn om fouten te maken? De passé simple behoort trouwens tot de (literaire) schrijftaal en komt zelden in de spreektaal voor, tenzij in formele context.  U kunt hem moeiteloos omzeilen door gewoon de passé composé te gebruiken. Zelfde effect. Tenzij u de functie van professioneel tekstschrijver ambieert: dan moet u (als u voor antwoord b koos tenminste) aan de slag. Op de site Le Point du FLE (Français Langue Etrangère) vindt u al het nodige. Bon travail!


P.S. Hopelijk is er geen foutje in dit bericht geslopen ..

Wilt u meer informatie over dit thema? Neem contact op met Christ'l via info@apostrophe.be of bezoek de website: http://www.apostrophe.be/.

Gelu(c)k zit in een woordenboek

Ook woordenboeken verdikken. Volgens de technische fiche van de internetboekenwinkel LaProcure.com weegt de huidige PLI (Petit Larousse Illustré) 2,5 kg. Vorig jaar was dat nog 2,32 kg. Het is nog even afwachten hoe het met het gewicht van de Petit Robert -de eeuwige rivaal- gesteld is. Die lanceert zijn nieuwste versie op 17 juni eerstkomend. Editie 2011 van de PLI verwelkomt alvast een 150-tal nieuwelingen, waaronder meerdere van Engels-Amerikaanse oorsprong zoals nerd, scrapbook, fashionista en zelfs cheesecake, maar ook het Brusselse ket  (gamin des rues de Bruxelles). Woorden zoals locavore (personne qui décide de ne consommer que des fruits et légumes locaux et de saison) en saladerie (établissement de restauration rapide où l'on sert des salades variées) typeren onze tijd,  het adjectief urgentissime (extrêment urgent) of de bijwoordelijke uitdrukking à l'arrache (de façon précipitée et sommaire), eveneens! Traditiegetrouw neemt de PLI ook begrippen en personaliteiten in zijn bladzijden op. Zo komen we er dit jaar naast Google en Wikipédia en naast de zangeres Françoise Hardy, de pianist Murray Perahia, de cineast Michael Haneke, de schrijver Don DeLillo en nog vele anderen ook de Belgische striptekenaar Philippe Geluck tegen. Le papa du chat! Sinds kort heeft le Chat, Philippe Geluck dus, een vernieuwde website. Taalliefhebbers vinden er een voorsmaakje van zijn woordspelingen, grappige logica en ..... 'chacolats'.
Nos félicitations, Monsieur le Chat!

P.S. In het Persdossier van Larousse kunt u rustig alle nieuwigheden van de PLI 2011 overlopen. Voor wie het liever in beeld ziet, klik op een korte reportage van TF1.   

Wilt u meer informatie over dit thema? Neem contact op met Christ'l via info@apostrophe.be of bezoek de website: http://www.apostrophe.be/.

Les 2 Charles

Het verschil tussen Charles de Gaulle en Charles-de-Gaulle? De eerste is een president, het tweede een vliegveld. Het geheim zit in de trait d'union, 'la div' (division) in vlot Frans. Een klein streepje met soms groot effect. Une petite fille (een klein meisje) wordt une petite-fille (een kleindochter), en een generaal wordt een luchthaven (bron: Langue sauce piquante, le blog des correcteurs du Monde). 

Ook in Frankrijk sleutelt men graag aan de spelling. Sinds de 'nieuwste' hervorming (1990) worden de samengestelde telwoorden systematisch met een koppelteken geschreven, zoals in quatre-centième, un-million-cent, trois-cent-deux. Pourquoi un trait d'union? is alvast een leuke oefening om het geheugen snel op te frissen.

La div geraakt niettemin in  de verdrukking. La soudure d.w.z. aaneenschrijven is de trend. Op Renouvo  vindt u een mooi overzicht van alle aanbevelingen inclusief uitzonderingen. Meest opvallende voorbeelden? Samenstellingen met contre, anti en auto (contrattaque, antiâge, autoadhésif, autoécole), samenstellingen met werkwoorden (bienêtre, piquenique, croquemonsieur), onomatopeeën (tictac, coincoin), vreemde woorden (apriori, cowboy, weekend). Aaneenschrijven is de regel, of beter gezegd, de aanbeveling. Inderdaad:

« Aucune des deux graphies [ni l'ancienne ni la nouvelle] ne peut être tenue pour fautive. » ( L'Académie française).  

Ja, zo kunnen we nog lang bezigblijven natuurlijk ...  


Wilt u meer informatie over dit thema? Neem contact op met Christ'l via info@apostrophe.be of bezoek de website: http://www.apostrophe.be/.

De brulkikker en le ouaouaron

De brulkikker brult niet maar loeit als een rund, daarom verkiezen de kenners de benaming stierkikker, zo vertelde Mieke Hoogewijs in het radioprogramma Feiten en Fillet aan Koen Fillet. Het woord brulkikker is een leuke verbastering van het Engelse bullfrog, en ook al blijkt het beestje drager te zijn van een schadelijke schimmel, toch spreekt zijn gekwaak tot de verbeelding. Het doet me denken aan de kleuter die ik vrolijk 'Joepie buirdee toejoe' hoorde zingen  (een verjaardag, dat moet Joepie zijn, toch?). Of nog, aan het Franse serre-joint, een gereedschap dat geen enkele klusser in Vlaanderen kent onder de officiële benaming lijmknecht maar wèl als serjant of sergeant. (Voor wie nog steeds niet zou weten waarover het gaat, klik hier voor een foto).

In het geval van onze Lithobates catesbeianus spannen de Fransen de kroon! Ze hebben DRIE benamingen voor de amfibie: het letterlijke grenouille-taureau, het beschrijvende grenouille mugissante (loeiende kikker) èn de onomatopee le ouaouaron (lees: wa-wa-ron). Zoals  u in het geluidsfragment kunt horen komt de Franse geluidsimitatie vrij dicht in de buurt van het echte keelgeluid ...


Lees in dit verband ook De garagist en de koeien , Frans spreken zoals een Spaanse koe of Les virelangues.

Un of une?

Om in 75 % van de gevallen met 95 % zekerheid het geslacht van Franse woorden te voorspellen volstaat het om 40 uitgangen te memoriseren. Voilà 'le truc des genres' van John Walker. Deze in 1991 naar Zwitserland verhuisde Amerikaan ging aan de slag met Excel en 18.000 Franse woorden en kwam tot deze verleidelijke vaststelling. Alleen, er blijken toch nog een 150-tal 'exceptions principales' op zijn lijst voor te komen. Dat zet de teller op 40 + 150 = minstens 190 te memoriseren items... juist is juist, nietwaar ;-). 

Toegegeven, dat is nog altijd veel minder dan de "meer dan 13398 substantieven" (ik heb ze zelf niet nageteld) waarvan men -zonder zijn lijst van 40 uitgangen-  het genre had moeten vanbuitenleren.

Spijtig genoeg zijn er enkele foutjes tussen zijn uitzonderingen geslopen: in standaard-Frans zijn de woorden cryptographie, démilitarisation, antivivisection en attribution wel degelijk vrouwelijk. Ook het woord merci, vrouwelijk  in de betekenis van medelijden zoals in de uitdrukking être à la merci de komt even vaak voor als mannelijk woord, zoals in un grand merci of le froid merci de quelqu'un. We stoppen met vitten! Voor wie geen baat vindt bij de klassieke grammaticaregel 'alle woorden zijn mannelijk behalve diegene die vrouwelijk zijn, of omgekeerd', is  het een leuke, cijfermatige benadering: A nous 'le truc des chiffres' van John Walker!


Wilt u meer informatie over dit thema? Neem contact op met Christ'l via info@apostrophe.be of bezoek de website: http://www.apostrophe.be/.

Mick Jagger in Cannes: en français

De fans hadden nog stilletjes gehoopt op een klein optreden op de trappen van het filmfestivalpaleis, maar de Rolling Stones kwamen dan uiteindelijk toch niet naar Cannes om er de documentaire "Stones in Exile" - over de opname van hun album « Exile on Main Street » (1972)-  voor te stellen. Enkel Mick Jagger kwam langs. Die plaatste prompt een woordje in het Frans, de charmeur ;-). U kunt hier even meeluisteren, met dank aan de blogger van Lesoir.be. De journalist heeft het in zijn blog over 'français presque parfait, humour et accent glamour' om af te sluiten met volgend fonetisch citaat van Mick Jagger "« J’espèwe que vus allez appwéciyey cette film (sic) ».  

Een Franse Koning met vermeend Belgisch accent, een Engelse Robin Hood met vermeend Iers accent (de Australische Russell Crowe verliet boos een persconferentie omdat men hem hierover een vraag stelde, zie Youtubefragment hieronder), een Engelse rocker die Frans spreekt. Cannes: le Festival des Accents! Wordt vervolgd?

Abonneren op Gewoon communiceren

En de koning van Frankrijk is? Een Belg.

"Impossible n'est pas français" moet regisseur Ridley Scott gedacht hebben toen hij de Belg Jonathan Zaccaï uitkoos voor de rol van Franse koning in zijn nieuwste prent Robin Hood. De film (Robin des Bois pour les francophones) opende op 12 mei  het filmfestival van Cannes en het fait divers haalde moeiteloos de Franse en Belgische pers.

Even fantaseren: een Franse koning Philippe (ja want zo heet de koning in de film) die met zware Brusselse tongval zeurt over la drache nationale (averse=plensbui), verse pistolets (petits pains) wenst bij het ontbijt, en na het souper (dîner) wat dringuelle (pourboire=drinkgeld) voor de bediening achterlaat. Had gekund ... maar niet in deze heldhaftige versie van de Robin Hood legende dus. In het interview met Lesoir.be klinkt de Brusselse acteur trouwens helemaal niet Brussels, en belgicismen gebruikt hij al evenmin.

Verschilt Belgisch Frans (niet te  verwarren met het Waals dat als een aparte taal beschouwd wordt) van Frans Frans? Niet echt. Het is standaard-Frans dat naargelang de persoon en/of de situatie minder of meer gekleurd wordt door een Belgisch accent  en belgicismen. Septante, nonante, kot (studentenkamer), vaak savoir i.p.v. pouvoir (Il ne sait pas venir demain) of zelfs het lelijke tirer son plan i.p.v. se débrouiller: Dit is Belgisch! C'est du Belge! Op Le français en Belgique vindt u nog vele andere voorbeelden, vaak mèt geluidsfragmenten. 

Misschien kent u wel meer belgicismen dan u vermoedt... Doe de test Quiz expressions belges : de kennis van het Nederlands komt goed van pas!

Wilt u meer informatie over dit thema? Neem contact op met Christ'l via info@apostrophe.be of bezoek de website: http://www.apostrophe.be/.

Abonneer u op Gewoon communiceren

Je conjugue, tu conjugues

Een SMS van Voltaire

Voltaire en Frederik de Grote correspondeerden jarenlang met elkaar in het Frans. De toon was naar men vertelt vaak geestig. Zo nodigde de Duitse vorst zijn pennenvriend voor een etentje in zijn optrekje Sanssouci uit, met de rebus

    p                                       si

___________    à        __________   

              venez                                  100

             (venez sous p à cent sous si =
                Venez souper à SansSouci)



waarop de 18de eeuwse Franse filosoof, in pure sms-stijl  'avant la lettre' antwoordde:

Jong geleerd

Kinderdeuntjes, zelfs Franse, we vergeten ze nooit helemaal. Niet verwonderlijk want het zijn per definitie eenvoudige liedjes, met repetitieve tekst en vaak op rijm. Neuriet u in gedachten even mee?

Sur le pont / d'Avignon / l'on y danse l'on y danse / sur le pont / d'Avignon / l'on y danse / tout en rond.

Of nog:

 Frère Jacques (x2) / dormez-vous ?(x2) / sonnent les matines (x2) / (om te besluiten met -sorry, niet bim bam bom, maar wèl het Franse-:) ding ding dong.

En hoe zit het met de wijsjes van de evergreens 'Au clair de la lune' of 'Petit Papa Noël'? Eveneens geen probleem waarschijnlijk, alhoewel, de teksten ... hoe gingen die ook alweer? 

Over een -u die in een -o verandert, en omgekeerd.

Ja, ook hier gaat het vandaag over een vulkaan. Zij het niet over de correcte uitspraak van de Ijslandse Eyjafjallajökull  - de leuke vertaling 'eilandenbergengletsjer' die Taalpost voorstelt is minstens even exotisch -  maar wèl over de letters -u en -o in het Nederlandse vulkaan en in het Franse volcan. Beide woorden zijn bijna identiek, op de letters -u en -o na. En zo zijn er nog wel een aantal. Gemakkelijk? Vaak wel, zeker als de -u en -o gevolgd worden door de letters -nct, zoals in:  

functie/fonction -  punctueel/ponctuel - conjunctuur/conjoncture - disjunctie/disjonction -punctuatie/ponctuation - conjunctie/conjonction

Maar, even vaak leidt deze grote gelijkenis ons om de tuin. Woorden zoals corrupt, consument, functioneren, fundament, secundair en adjunct bijvoorbeeld hebben een Franse air over zich, maar zijn in werkelijkheid toch nèt een beetje anders:

(corrupt) une politique corrompue, (consument) les droits du consommateur, (functioneren) l'appareil ne fonctionne plus, (secundair) l'enseignement secondaire, (adjunct) le directeur adjoint, (consumeren) une voiture qui consomme peu, (fundament) les fondations d'un bâtiment/les fondements d'une religion 

Het omgekeerde doet zich eveneens voor: moslim in het Nederlands wordt musulman in het Frans. Mogen we hieruit besluiten dat een -u vaak in een -o verandert, en omgekeerd? Tja, om binnen de thematiek te blijven: een vlucht met het vliegtuig is inderdaad 'un vol (d'avion)' en een aswolk wordt in het Frans ...un  nuage de cendre. Maar daar blijft het ook bij. Aan alle landgenoten die alsnog goed thuisgeraakt zijn: Welkom/Bienvenue!

Frequente fouten voorkomen

Hoe vertaalt u 'bijgevolg' ? Door 'par conséquent' ? Prima! Of dacht u eerder aan 'conséquence'? Dat kan ook, maar enkel in combinatie met 'en'. Laat ons voor alle duidelijkheid even resumeren:

'bijgevolg'  =  'en conséquence'  of   'par conséquent'.

Verwarrend?

Een handig trucje om ze voorgoed uit elkaar te houden is : wat begint met -e eindigt ook met -e.  Dus: en + conséquence' ! 
'Par' begint niet met -e , dus ...en conséquence ;-) ...:  par conséquent!

Een goed Frans boek

Of ik een goed Frans boek ken - die vraag krijg ik wel eens -  dat vlot leest en niet te moeilijk van taal is? Misschien wel. Des goûts et des couleurs on ne discute pas, bien sûr, maar de roman 'Ensemble c'est tout' van Anna Gavalda vind ik een heerlijk boek. Directe dialogen, rake typeringen, een tikje romantiek ... en op het einde komt alles toch nog goed: dè ideale feelgoodroman om uw Frans op peil te houden. Laat u niet afschrikken door de dikte van deze kanjer: de 604 bladzijden lezen als een trein.

Anna Gavalda, Ensemble c'est tout, uitgeverij Le Dilettante, 2004, 22 euro.

Lees ook Franse luisterboeken en Prix Goncourt 2001: Rouge Brésil

Ah bon?

Het is niet moeilijk om vriendelijk te zijn in het Frans. Zegt u nu zelf: Gelukkige verjaardag/Bon anniversaire, Fijn weekend/Bon week-end, Prettige vakantie/Bonnes vacances, Fijne avond/Bonne soirée, Veel geluk/Bonne chance. Met 'bon' zitten we vaak goed. Nog een paar voorbeelden? Smakelijk/Bon appétit, Rij veilig/Bonne route, Slaap wel/Bonne nuit. Ah bon, dus altijd bon? Natuurlijk niet. Joyeux of heureux kan ook, zoals in Heureux anniversaire of Joyeux Noël. En Prompt rétablissement (de tweede -p niet uitspreken) of Meilleure santé om iemand beterschap te wensen. En wat met vrolijk Pasen? Joyeuses Pâques!

Le p'tit bal perdu

Een poëtische clip op Youtube? Kan ook. De Parijse choreograaf Philippe Decouflé speelt met woorden - klanken - gebaren en blaast fris leven in een oud liedje van Bourvil. Als u zich afvraagt wat de telefoon, de schoppen en de melkfles te betekenen hebben, luister naar 'appeler', 'pelle' en 'lait': klinkt als 'qui s'appelait'...

 

Bruno, Louise et Justine

Geen native speaker in de buurt en toch willen weten hoe men chaos, tiers, tabac, inondation of nog poêle (pan) en  paon (pauw) correct uitspreekt? Surf naar Acapela. Typ het lastige woord in en Bruno uit Frankrijk, Louise uit Canada of Justine uit, jawel België, zeggen het u voor. Hun synthetische (uit)spraak is uitstekend èn gratis. Probeert u het getal 98 eens uit, zo hoort u meteen het verschil tussen Canadees Frans, Frans Frans en Belgisch Frans. Maar ook meerdere zinnen vormen geen enkel probleem: synthetische Justine, Bruno en Louise lezen alles vrolijk voor. Vive la synthèse de la parole!

 

Les virelangues

Voor u denkt dat het over een nieuw anti-virusprogramma gaat, snel (!) even melden dat het de koetsier die de postkoets poetst met postkoetspoets betreft. U weet wel, un chasseur sachant chasser sans son chien de chasse, die un bon chasseur blijkt te zijn. Un virelangue, letterlijke Franse broer van het Engelse tongue-twister. Vlotjes proberen uitspreken en struikelen maar. Herinnert u zich deze nog?

She sells seashells on the sea shore, and the shells that she sells are seashells for sure. 

Fischers Fritze fischte frische Fische, frische Fische fischte Fischers Fritze.

Tongbrekers of casse-langues of Zungenbrecher zijn populair in vele talen maar brengen niet noodzakelijk wereldnieuws. Hoe 33 inwoners van Trente hun stad binnendraven?

Trentatré Trentini entrarono a Trento, tutti e trentatré trotterellando.

Hoe blauw Deense straataffiches zijn of  hoe Poolse krekels uit de stad S. sjirpen in het riet?

Blå gadeplakater, blå gadeplakater,  blå .. (x3).

W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie (1x volstaat).

Helaas, met de Poolse en Deense uitspraak kunnen we u niet helpen. Maar voor Franse taalspelletjes en fourchelangues zoals 

verwijzen we u graag naar de taalsite http://www.tv5.org/virelangues!